Múa rối nước
Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống độc đáo của Việt Nam với bề dày lịch sử gần 1.000 năm. Nhiều du khách vẫn thường truyền tai nhau rằng: “Chưa xem múa rối nước coi như chưa từng đến Việt Nam”, vì vậy đây là trải nghiệm mà bạn nhất định nên thử ít nhất một lần khi ghé thăm đất nước hình chữ S.
Múa rối nước Việt Nam
Múa rối nước là gì?
Múa rối nước là sản phẩm văn hóa đặc trưng của người Việt, khởi nguồn và phát triển mạnh mẽ tại các làng quê quanh kinh thành Thăng Long xưa cũng như các phường rối truyền thống ở khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Được xem là nét di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, múa rối nước là loại hình sân khấu dân gian truyền thống gắn liền với nền văn minh lúa nước sông Hồng, thường được biểu diễn rộn ràng vào các dịp lễ hội làng và ngày Tết cổ truyền.
Khác với nghệ thuật múa rối cạn thông thường, múa rối nước sử dụng mặt nước làm sân khấu biểu diễn (gọi là thủy đình hay buồng trò), thường được dựng giữa ao, hồ với kiến trúc mô phỏng mái đình làng thân thuộc. Phía trước buồng trò được che bằng mành tre và trang trí rực rỡ với cờ hội, tàn, lọng. Phía sau rèm, các nghệ nhân đứng ngâm mình trong nước để điều khiển con rối gỗ thông qua hệ thống sào, dây khéo léo kết hợp nhịp nhàng cùng tiếng trống, tiếng sáo rộn rã.
Các nhân vật trong Múa rối nước
Những con rối bằng gỗ được đẽo gọt cách điệu, sau đó được gọt giũa tỉ mỉ và sơn phết nhiều màu sắc tươi tắn để làm nổi bật nét tính cách riêng của từng nhân vật. Gương mặt tiêu biểu và được yêu thích nhất chính là chú Tễu với thân hình tròn trĩnh, nụ cười tươi tắn và tinh thần lạc quan, hóm hỉnh.
Nhân vật múa rối nước
Mỗi khi mở màn, chú Tễu lại xuất hiện với vẻ tinh nghịch, vui nhộn để làm người dẫn chuyện. Mỗi con rối có phần thân nổi trên mặt nước thể hiện nhân vật, còn phần đế chìm dưới nước được gắn hệ thống điều khiển giúp con rối cử động linh hoạt.
Các nghệ nhân đứng phía trong buồng trò để điều khiển con rối. Họ thao tác thuần thục từng chiếc sào hoặc giật dây được giấu khéo léo dưới làn nước. Kỹ thuật điều khiển điêu luyện tạo nên những động tác sống động cho con rối chính là chìa khóa làm nên linh hồn của nghệ thuật múa rối nước.
Âm nhạc là phần không thể thiếu trong các buổi diễn, đóng vai trò giữ nhịp điệu, dẫn dắt từng chuyển động và tạo nên không gian hoài cổ, ấm cúng. Các vở diễn chủ yếu sử dụng các làn điệu dân ca truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ như chèo, hát văn.
Lịch sử nghệ thuật múa rối nước
Theo các truyền thuyết dân gian, múa rối nước được cho là xuất hiện từ thời An Dương Vương (khoảng năm 255 TCN). Còn theo sử sách và văn bia cổ ghi lại (tiêu biểu là bia tháp Sùng Thiện Diên Linh), múa rối nước chính thức được ghi nhận biểu diễn phục vụ triều đình vào năm 1121 dưới thời vua Lý Nhân Tông.
Trong kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam, có khoảng 30 tích trò cổ truyền cùng hàng trăm tiết mục hiện đại tái hiện đời sống lao động, phong tục và nếp sinh hoạt thường nhật của người dân thôn quê. Nghệ thuật múa rối nước là nét văn hóa bản địa độc đáo, gắn bó mật thiết với các làng quê quanh kinh thành Thăng Long xưa và các tỉnh vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Biểu diễn múa rối nước tại Việt Nam
Ở Ấn Độ và các nước Đông Nam Á khác, nghệ thuật múa rối chủ yếu là rối tay và rối dây. Riêng múa rối nước chỉ từng xuất hiện tại Việt Nam và Trung Quốc. Tuy nhiên, theo Giáo sư Jacques Pimpaneau, loại hình múa rối nước tại Trung Quốc nay đã thất truyền và hiện chỉ còn tồn tại độc nhất ở Việt Nam.
Chương trình múa rối nước ở nông thôn
Nhà hát Múa rối Việt Nam không chỉ tổ chức các buổi biểu diễn phục vụ du khách mà còn tích cực sáng tạo những tiết mục mới cũng như đẩy mạnh công tác nghiên cứu, bảo tồn lịch sử môn nghệ thuật này.
Hiện nay, Việt Nam có 6 đoàn nghệ thuật múa rối chuyên nghiệp tại Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Đắk Lắk và Quảng Trị. Cùng với đó là hàng chục phường rối dân gian vẫn đang hoạt động sôi nổi tại các làng quê vùng đồng bằng sông Hồng.
Những năm gần đây, nhiều đoàn múa rối nước Việt Nam đã tham gia các liên hoan quốc tế, giành nhiều giải thưởng lớn và để lại ấn tượng sâu đậm với bạn bè năm châu. Nhờ nỗ lực bảo tồn của các nghệ nhân và hiệp hội nghệ thuật, môn di sản độc đáo này vẫn đang tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị.
Tham gia tour miền Bắc của A21 Tours để thưởng thức trọn vẹn chương trình múa rối nước và khám phá những điểm tham quan hấp dẫn tại Hà Nội!
Bạn có thể thưởng thức múa rối nước ở đâu tại Việt Nam?
- Nếu bạn đang thăm các thành phố lớn ở Việt Nam
Bạn có thể dễ dàng mua vé thưởng thức các suất diễn tại những nhà hát quy mô lớn như Nhà hát Múa rối nước Thăng Long ở Hà Nội, Nhà hát Múa rối nước Thăng Long ở Hà Nội, Nhà hát Múa rối Việt Nam, hay Nhà hát Múa rối nước Rồng Vàng tại TP. Hồ Chí Minh...
- Trải nghiệm múa rối nước tại những không gian đặc biệt:
Bên cạnh rạp hát lớn, bạn còn có thể xem biểu diễn múa rối nước nguyên bản ngay tại các làng quê hoặc bảo tàng, chẳng hạn như làng quê Yên Đức (Quảng Ninh) hay Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (TP. Hồ Chí Minh)... Dù không gian biểu diễn ở đây mộc mạc, không lộng lẫy bằng các nhà hát hiện đại, nhưng sẽ đem lại cho bạn cảm nhận chân thực và trọn vẹn nhất về không gian văn hóa dân gian xưa.
